Strict Standards: Declaration of fa_IRDate::calendar() should be compatible with JDate::calendar($format, $local = false, $translate = true) in /home/morourir/public_html/language/fa-IR/fa-IR.localise.php on line 0

Strict Standards: mktime(): You should be using the time() function instead in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 32

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 28

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 120

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 123

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 46

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 106
مرور :: ادبیات - گروتسک در ادبیات
شنبه, ۰۲ شهریور ۱۳۹۸

اخبار فرهنگی ایسنا

ایسنا

فرهنگی و هنری > ادبیات و کتاب

 

گروتسک در ادبیات

گروتسک از اصطلاحاتی است که تا کنون تعریف جامعی از آن ارائه نشده است و البته هدف این مقاله نیز ارائه چنین تعریفی نیست. بلکه هدف این است که با پیش رو گرفتن روشی مقایسه ای و تطبیقی درک کلی از گروتسک به دست آوریم و با نمونه های آن در ادبیات و دیگر هنرها آشنا شویم.

در سال 64 بعد از میلاد نرون امپراطور روم دستور ساخت بنایی را صادر کرد که در آن از سبک نقاشی عجیبی استفاده کرده بودند و در این نقاشی ها عناصر انسانی، حیوانی و گیاهی به صورت در هم تنیده به تصویر کشیده شده بودند. این بنا نیمه کاره ماند و در طی قرن ها غبار زمان آن را مدفون کرد.

در قرن 16 این بنا در ایتالیا کشف شد و به این سبک نقاشی گروتسک گفته شد. این واژه بر گرفته شده از گروتا در زبان لاتین به معنای غار (اشاره به ساختمان مدفون شده) است.

از آن تاریخ تا کنون دامنه معنایی این واژه هر روز گسترده تر شده است. اثر گروتسک همچون اثر والا (Sublime) مخاطب را منقلب می کند ولی در اثر والا این امر همراه با حسی رضایت بخش و متعالی (Transcendent) است در حالی که اثر گروتسک همراه با انزجار، ترس و یا تنفر است.

ویژگی اصلی گروتسک عدم هارمونی و هماهنگی است که معمولا از کنار هم قرار دادن و درهم تنیدن دو عنصر متناقض و یا متنافر نشئت می گیرد. دیگر ویژگی های آن عبارتند از افراط و اغراق، نابهنجاری، خنده آوری و ترسناکی.
سبک و آثار گروتسک به دلیل ویژگی ناهماهنگی آن و ایجاد احساسات متضاد در مخاطب، مناسب بیان تناقضات زندگی بوده اند. بخصوص در دوره مدرن این سبک/تکنیک مورد استفاده نویسندگان وشاعران بسیاری همچون کافکا، بکت، فالکنر، تد هیوز،… بوده است.

میخاییل باختین در بررسی این سبک به ویژگی برانداز و واژگون کننده (Subversive) ی آن اشاره کرده است. گروتسک با بر هم زدن نظم و نظام معمول تاثیری کارنیوالسک گونه دارد و بطور کلی همین خاصیت آن است که باعث شده در طول تاریخ هر وقت جامعه ای دچار تحولات بنیادین و افراطی گری شده است این سبک رواج بیشتری داشته باشد.

با سرعت گرفتن روند مدرنیزاسیون در قرن نوزده و بیست، حس از خود بیگانگی و تناقض در جوامع مدرن فراگیر شد و گروتسک ابزار مناسبی برای درک این مسئله بود. برای مثال آثار دیکنز در قرن نوزده از بهترین نمونه های گروتسک در ادبیات انگلیس هستند و سعی در بیان و به نوعی هضم انقلاب صنعتی داشته اند.

از اشعار رابرت براونینگ و دنیای تلخ چارلز دیکنز تا مسخ کافکا و منطق گریزی دادائیست ها نمونه های دیگر این کارکرد گروتسک هستند.

ویژگی های گروتسک آن را مناسب طنز نیز کرده است اغلب موارد این طنز، تلخ و سیاه است البته آثار طنز گروتسک ملیح و خنده آور نیز زیاد است همچون آثار رابله و یا سفرهای گالیور.

طنز گروتسک ریشه ی تئاتر ابزورد نیزهست.این طنز با ارائه دنیایی عجیب، دلهره آور، فانتزی و غیرمعمول ودر عین حال مسخره و خنده آور ابزار مناسبی برای نمایشنامه نویسان ابزورد بوده است. کرگدن یوجین یونسکو و در انتظار گودو از نمونه های بارز این نوع طنز هستند.

برای در ک بهتر گروتسک به بررسی چند نمونه در ادبیات داستانی و شعر انگلیس و ایران می پردازیم.

همانطور که قبلا در مورد اثر والا و اثر گروتسک اشاره شد تفاوت این دو در احساس ایجاد شده همراه با منقلب شدن است. برای درک بهتر این مسئله می توان به شاعران قرن نوزده رجوع کرد. اشعار جان کیتس، پرسی شلی و جرارد منلی هاپکینز به دنبال زیبایی و کشف آن هستند در حالی که اشعار رابرت براونینگ که از بهترین نمونه های گروتسک در ادبیات انگلیس هستند به دنبال ایجاد احساسات متناقض و متضاد در مخاطب اند؛ برای مثال در شعر “عاشق پورفیریا” ابتدا گوینده رسیدن معشوق خود و زیبایی او را توصیف می کند

پورفیریا نرم نرمک به درون پرواز و بلافاصله
طوفان و سرما را تبعید کرد،
بر زانوان نشست و آتش بی جان
و کلبه بی روح را برافروخت.

ولی به سرعت تبدیل به وصف قتل او می شود. راوی با موهای طلایی پورفیریا او را خفه می کند.

کاری برای انجام دادن یافتم،
همه موهای طلاییش را همچون طنابی زرد
سه بار دور گردن ظریفش پیچیدم

در این شعر با استفاده از تناقض، اثر گروتسک شده است. ابتدای شعر وعده اثری عاشقانه را می دهد ولی با تبدیل شدن آن به توصیف قتل معشوق، مخاطب با تصویری عجیب و دلهره آور روبرو می شود که قرار گرفتن آن در کنار توصیفات ابتدای کار ویژگی گروتسکی به اثر می بخشد.

برای بررسی نمونه دیگری از گروتسک به سراغ شعری از اِیمی لووِل (Amy Lowell) می رویم با عنوان “گروتسک”:

چرا سوسن ها زبانشان را برای من در می آورند
وقتی که آنها را می چینم
و بهم می پیچند و می چرخند
و در بین انگشتان من خود را خفه می کنند
تا من به سختی بتوانم تاج گل تو را ببافم؟
چرا نام تو را جیغ می زنند
و وقتی آنها را به هم دسته می کنم
بر من تف می اندازند؟
آیا باید آنها را بکشم
تا که آرام بگیرند
و برای تو تاجی از اجساد سوسن بفرستم
که هنگام رقص
بر پیشانی تو فاسد و متعفن شوند؟

همانطور که در این شعر می بینید تاثیر گروتسک بار دیگر از طریق تناقض ایجاد شده است. کاری زیبا همچون درست کردن یک تاج گل به تراژیک ترین حالت توصیف شده است.

فرق این شعر با قبلی در این است که در شعر براونینگ گروتسک از کنار هم قرار دادن دو عنصر متناقض تشکیل شده است ولی در این شعر گروتسک در مجاز و استعاره اتفاق افتاده است.

اگر از منظر چگونگی و کجایی اتفاق افتادن گروتسک بخواهیم به مسئله نگاه کنیم، می بینیم که دو حالت کلی وجود دارد: یکی رخ دادن گروتسک در یک موقعیت یا سلسله حوادث همانند شعر اول، و دیگری رخ دادن آن در مجاز، استعاره و توصیفات. این که کدام حالت بیشتر اتفاق می افتد نیازمند تحقیق است و موضوع این بحث نیست اما با نگاهی اجمالی می توان دید که حالت اول بیشتر در نثر رخ می دهد و دیگری در شعر زیرا که حالت اول نیازمند بسط بیشتری است.

از آنجا که تکیه ی این بحث بیشتر بر شعر است به بررسی اجمالی گروتسک در داستان و نمایشنامه اکتفا می کنیم.

یکی از مشهورترین نمونه های گروتسک در ادبیات جهان مسخ کافکا ست. در این داستان ما تلفیقی از هر دو حالت را مشاهده می کنیم. عنصری که سبب گروتسک شدن هر چه بیشتر این کار می شود تبدیل شدن محور جانشینی به هم نشینی و یا به عبارتی دیگر تبدیل شدن استعاره به واقعیت است

. شخصیت اصلی داستان صبحی از خواب بر می خیزد و تبدیل به سوسک شده است. اتفاقی که در نگاه اول کاملا نمادین به نظر می آید تبدیل به واقعیت او می شود.

تناقض و ناهماهنگی این اثر در تقابل زندگی دیگران و زندگی اوست که سبب گروتسک شدن آن می شود.

یکی از بهترین نمونه های گروتسک حالت اول نمایشنامه “در انتظار گودو” اثر ساموئل بکت است. به طور کلی می توان گفت که گروتسک یکی از ریشه های ابزورد است. زیرا توان گروتسک در ارائه تناقضات و کاستی های زندگی ، آن را به ابزاری قدرتمند برای به تصویر کشیدن جهانی ابزورد کرده است. برای مثال شخصیت های لاکی و پوزو نمونه ای از این دسته هستند و کل نمایشنامه نیز در کل جهانی خنده آور را به تصویر می کشد ولی خنده ای تلخ و سیاه.

حال به سراغ ادبیات ایران می آییم و سعی می کنیم نمونه هایی از گروتسک را در ادبیات ایران بجوییم.

حضور گروتسک در ادبیات ایران در داستان نویسی پر رنگتر بوده است. شناخته شده ترین نمونه های گروتسک در داستان ایران آثار صادق هدایت همچون “بوف کور” و “سه قطره خون” هستند و همچنین می توان به کارهای صادق چوبک نظیر “سنگ صبور” و کارهای بهرام صادقی همچون مجموعه داستان کوتاه “سنگر و قمقه های خالی” که پر از موقعیت ها و تصاویر گروتسک است اشاره کرد.

شعر “پنکه انگلیسی” سروده کورش کرم پور یکی از این نمونه های گروتسک در شعر ایران است.

در این شعر بیش از آنکه موقعیت گروتسک داشته باشیم تصاویر گروتسک داریم.

به طور کلی شعر ایران بیشتر محمل تصاویر و استعاره های گروتسک بوده است. برای مثال در پنکه انگلیسی داریم:

یه پنکه ای بود
که وختی اعصابش خراب می شد
سیماش قاطی می کرد
دس می پروند ، کله می پروند
تیکه می پروند:
خوشکله ، زیر پنکه نـَشین که تیکه تیکت می کنه
هنو یه جو غیرت تو پرو بالُم مونده
که وختی می چرخم شبیه قرتی یا نشُم
مو یه پنکه انگلیسی یُم
خلاص
پاشم برسه هسُم
خلاف !

در این جا نیز می توان دید که تاثیر گروتسک از در کنار هم قرار دادن دو عنصر متضاد نیست بلکه از ترکیب دو عنصر متنافر (ویژگی های انسانی و پنکه) در استعاره است.

انتخاب پنکه برای جان بخشی حتی در ادبیات نیز انتخاب معمولی نیست و همین بر گروتسکی آن می افزاید. برای درک بهتر این مسئله کافیست لحظه ای این پنکه را تصور کنیم که در حال تکه پراندن است و از قرار دادن شاعر در ذهن خود به جای پنکه خودداری کنیم.

با انجام این کار، همان اتفاقی که در مسخ رخ داد تکرار می شود؛ استعاره به واقعیت تبدیل می شود و یک حرف جدی را ما از دهان یک پنکه می شنویم که سبب ایجاد نوعی واکنش دوگانه می شود جدی ولی خنده آور.

نمونه دیگری از تصاویر گروتسک را می توان در شعر “حالا که آمدی” سروده رویا زرین یافت:

که به دست هر که نگاه می کنی
بمب ساعتی بسته است؟

در این جا نیز با جابجایی در محور جانشینی و قرار دادن بمب ساعتی به جای ساعت مچی، دوباره با تصویری عجیب و دلهره آور روبرو می شویم. یا در شعری از فراز بهزادی از مجموعه “بگو در ماه خاکم کنند” داریم:

وقتی من به دنیا آمدم
مادرم داشت سیب زمینی پاک می کرد

در اینجا این برخلاف دو نمونه قبل، گروتسک در حالت اول رخ می دهد و از کنار هم قرار گرفتن دو اتفاق متنافر (زاییدن و سیب زمینی پوست کندن) تشکیل و سبب ایجاد ایجاد تصویری تکان دهنده و مضحک می شود.

در پایان بحث باید به این نکته اشاره شود که در باب گروتسک در ادبیات ایران بسیار کم کار شده است و تحقیق بیشتر در این زمینه بی شک درهای جدیدی را در ادبیات ما خواهد گشود و همچنین باعث رفع ابهامات در مورد مفهوم گروتسک خواهد شد.

منابع و مآخذ

Bloom, Harold. The Grotesque, Infobase Printing: New York 2009
Brown, Jeremy. The Grotesque in Poetry: Some Thoughts Toward
A Theory
file:///D:/fender/Grotesque/The%20Grotesque%20in%20Literatur

e%20(Grotesque%20%20The%20WWW%20Site).htm April 07,

2014 at 11:20 pm
عکس: از مجموعه جلوه های گروتسک
Butter, Stella. The Grotesque as a Comic Strategy of

Subversion,Orbis Litterarum Journal Volume 62 Issue 4 Pages 33
6-

352, Blackwell Publishing: London 2007

Campbell, Lily. Grotesque in Browning, University of Texas Publishing: Texas

http://davidlavery.net/grotesque/major_artists_theorists/theorists

thomson/thomson.html April 6, 2014 at 5:32 pm

Ross, Daniel H. Grotesque: a Speculation Journal of Poet S

 

 منبع : http://ghaf.ir/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%B3%DA%A9/

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

اضافه کردن نظر

بازدیدکنندگان

در حال حاضر 41 میهمان و بدون عضو در حال بازدید از سایت هستند

آگهی متنی

   مسئولیت نوشته ها به عهده ی خود نویسنده است و سایت مرور هیچ مسئولیتی در این مورد ندارد

مهرآوران

 هاست  ، دامنه ، طراحی سایت 

HTTP://MEHRAVARAN.COM

  


 بیست داستان کوتاه از ۱۶ تن از داستان نویسان معاصر

یتhttp://www.epubfa.ir/?p=79

 

 زنان داستان نویس ایران در سایت امازون

با ترجمه امیر مرعشی

https://www.amazon.com/Alive-Kicking-collection-Contemporary-Iranian/dp/1544022727/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1488605449&sr=8-1&keywords=mitra+dava

 

 

مرفی /  بکت / سهیل سمی / ققنوس

 

 

بالزن ها / محمد رضا کاتب / نشر ققنوس .هیلا

 

 

 

با عزیز جان در عزیزیه /  فرخنده اقایی / نشر ققنوس

 

رمان «چرا زن‌ها گریه می‌کنند» نوشته رُنه ژان‌کلو با ترجمه عظیم جابری
نشر افراز . 
 

 

مجموعه چهار جلدی شناختنامه ادبیات ایران

جواد اسحاقیان /  نشر نگاه

 

چرا اخرین درنا باز می گردد

شمس آقاجانی

 

اکواریوم شماره چهار / میترا داور / نشر اموت