Strict Standards: Declaration of fa_IRDate::calendar() should be compatible with JDate::calendar($format, $local = false, $translate = true) in /home/morourir/public_html/language/fa-IR/fa-IR.localise.php on line 0

Strict Standards: mktime(): You should be using the time() function instead in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 32

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 28

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 120

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/helper/vvisit_counter.php on line 123

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 46

Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /home/morourir/public_html/plugins/system/vvisit_counter/vvisit_counter.php on line 106
مرور :: ادبیات - بررسی گوناگونگی آرایه ها و خوانش ها در شعر رُزا جمالی
شنبه, ۰۲ شهریور ۱۳۹۸

اخبار فرهنگی ایسنا

ایسنا

فرهنگی و هنری > ادبیات و کتاب

بررسی گوناگونگی آرایه ها و خوانش ها در شعر رُزا جمالی

شیما منفرد  (دانشجوی دکترای ادبیات فارسی)

 این مقاله تحقیقی ست در جلوه های صنایع و آرایه های ادبی در اشعار این شاعر و همچنین شعرهای این شاعر را از منظر رهیافت های مختلف نقد ادبی بررسی کرده است . در پایان شعر های این شاعر را با نظریات چند نظریه پرداز مهم مطابقت داده ام.

الف – آرایه های ادبی

-        استعاره: این شاعر به کرات از استعاره استفاده می کند؛ استفاده از استعاره در اشعار این شاعر رویکردی مستقل و منحصر به خویش دارد به شیوه ای که می توان بسیاری از این استعاره ها را ابداعی خواند. استعاره در اشعار این شاعر بدل از زندگی شهری ، اتفاقات اجتماعی و زندگی امروز است :

دراز آویز تژئینی استعاره ای برای مقام های اداری/ سبد کالا استعاره ای برای اقتصاد / بزرگراه  استعاره ای برای پیشرفت

 

-        نماد: دوباره می توان گفت که شاعر نماد های خود ساخته را در اشعار خود پدید می آورد:

ساعت : نمادی برای زمان/ تلویزیون : نمادی برای اخبار

 

-        تلمیح: تلمیح در آثار این شاعر به کرات دیده می شود به نحوی که شاعر مدام به تاریخ ، اساطیر و اتفاقات خبری اشاره می کند:

من با پسر نوح قراری داشتم، سر قرار نیامد با این مردمان کور چه کنم؟ / پدرم سیمرغ بود، مادرم الهه ای در شوش و هگمتانه و مقبره ی مردخای/ تنها مشتی خاک که پاشیده بودمش بر بوذرجمهور و مردخای/ زنجیرها و مارها را می بینی بر شانه هایم؟ / یاس ها روئیده اند بر بازوانم و من در آتشی که سوخته ام به گیاهی پیچکی بدل شده ام/ آغشته به بوی خاشاک، در میدان های عزیز این شهر دلبرانه می رفت...

 

-        واج آرایی:  در شعر " یکشنبه روی یکشنبه ام" ، " دست "

"چراغ ها را خاموش کنید ، فردا شنبه ست؛  آه نمی کشم 
        پریدخت آینه ها روئیده است بر انگشتان سبابه ام
       من که هفت دریا را گریه کرده ام شش هزار سال 
      و از خشم به گوشه ی صندلی پناه برده ام."

-        جناس: در بسیاری از شعرهای دو مجموعه اول شاعر

 

-        ترجیع بند: در شعر " آخرین خیابان تهران":

" بریده بریده تکه های صورتم را می چسبانم که بخندم؟"

 

-        ایهام : در بسیاری از شعر های مجموعه " این ساعت شنی به خواب رفته است" به وفور این تمهید به کار رفته است.

 

-        انسان نمایی: شعر " تهران در بغلم " از این جمله است:

 

"تهران در بغلم

رو به احتضار

به ماده گاوی پیر می ماند که زوزه می کشد آرام وُ رام

تن اش را به موهایم می مالد

فردا لاشه ای ست که سپورِ خیابان جمع اش می کند

به لگدهایِ ماده سگی پناه می برم

و جسدم را به خدا می سپارم."

 

ب- رویکردهای نقد

-        از دیدگاه فرمالیستی :

از دیدگاه فرمالیستی شعر رُزا جمالی سرشار از آشنایی زدائی ست . این آشنایی زدایی هر دو محور هم نشینی و جانشینی را در شعر او تحت تاثیر قرار می دهد. تکنیک آشنایی زدائی در مجموعه های اول این شاعر به شکلی تمرینی به کار می رود و در مجموعه های اخیر او با نوعی مهارت اجرا می شود:

نمونه :

شماره خدا چرا زنگ نمی زند :  در اینجا شاعر با استفاده از عاملی مثل تلفن و نه راز و نیاز با خداوند ارتباط برقرار کرده است که تعبیری  بدیع و امروزی ست.

یکی از شعرهایی که در آن شاعر به شکل مکرر محور هم نشینی را مد نظر قرار گرفته است " شعر جنگ یک قرن بعد از جنگ" است ؛ در این شعر به کرات از حروف اضافه ونحو به شکلی غیر از کاربرد آن در زبان معیار استفاده می شود.

"انگشت وارونه اش از ته مغزش رشد کرده ست ؛ بی سبب چنگ می کشد؟

بر صورتم که ماسک بود فقط  وَ حالا که آماده ی بازی شده بودم

هر چندشهید پنجم وُ ششم وُ هفتم وُ آخری من بودم

برآن باتلاقِ ژرف عربی  ولیکن به تاخت می رفتم

ذراتِ من مجزا بود یکریز در قوطیِ کنسرو

نور می شد به تمامی و یا احیانن یک بطری شراب ."

-        از دیدگاه نقد نو :

 

در سطر سطر شعر این شاعر به نمونه های بسیاری از تضاد و ایهام بر می خوریم. شعر " تک سلولی ساعت " را از این  منظر  و به خاطر منطق تناقض آمیزش می توان بررسی کرد.

"چيزي به اشتباه مي ميرد

و آفتاب كه نم برداشته است ، خيس و مات است

اگر به  اين خطوط ادامه دهم؛

آن شيء منجمد كه اسيرِ دست توست  به اشتباه مي لغزد

و گرنه چندي ست كه روز به پايان رسيده است."

-        از دیدگاه نقد خواننده محور:

 

در بررسی که داشته ام به این نتیجه رسیده ام که شعرهایی این شعر در خواننده قدرت برداشت های متفاوتی ایجاد می کند . وقتی شعر این شاعر  را در اختیار طیف متفاوتی از خواننده قرار دادم با بازخورد های متفاوتی مواجه شدم ؛خواننده ای شعر او را عاشقانه قلمداد می کرد وخواننده ای دیگر آنرا کاملا اجتماعی تصور کرد و دیگری به آن عنوان شعر عرفانی را داد.

-        از دیدگاه فیمنیستی :

شعر بلند " برای ادامه ی این ماجرای پلیسی قهوه ای دم کرده ام " از این منظر قابل بررسی ست.  تقابل این شعر با داستان بوف کور، خوانش زنانه ی آن را واضح تر و بدیهی تر می سازد .مجموعه " این ساعت شنی که به خواب رفته است " از منظر نقد زن   محور در محیط زیست ( اکو فیمنیستی ) قابل بررسی ست. حضور الهگان و اساطیر در شعر این شاعر گاهی آدمی را به یاد دوران " مادر شاهی " می اندازد.

"مهم رگ هاي من است كه پيشگويِ غريبِ اين زمين است

حالا ديگر مويرگ هايِ اين خاك را هم مكيده ام

سايه ام را با تير مي زنند اما

زني كه به لعنتِ خدا هم نمي ميرد؛"

-----------------

 

"و از راه ابريشم گذشته ام

و در آب هاي خليج ساكن ام !

عروسِ زمين ام!"

-        از دیدگاه ساختارگرایانه و نشانه شناسی:

 

شعر های این شاعر از دیدگاه نشانه شناسی و روایت شناسی قابل بررسی ست.شعر بلند " برای ادامه این ماجرای پلیسی قهوه ای دم کرده ام " تکنیک های  روایی بسیاری را درونی کرده است. نشانه شناسی در مجموعه " این ساعت شنی که به خواب رفته است " قابل تامل است. همچنین نشانه شناسی شهری در بسیاری از شعرهای این شاعر دیده می شود.

-        از دیدگاه پسا ساختارگرایانه و رویکردهای پسا مدرنیستی:

پارامترهای پسامدرنیستی به وفور در شعرهای این شاعر دیده می شود: مرکز زدائی، در هم شکستن تقابل های دو گونه، دوری گزیدن از مفاهیم کلی و کلان روایت ها، سیلان معنا و چند معنایی از خصیصه های مهم شعر این شاعر است . تاکنون بیشتر نقدهایی که بر شعر او نوشته شده است ازین منظر بوده است.

-         از دیدگاه پسا استعماری:

شعر " به وقت گرینویچ " یکی از نمونه هایی ست که می تواند از این دیدگاه بررسی شود ، اطلاق دیگری به جهان سوم و اشاره به زمان ، چاه های نفت و هویت مغلوب در این شعر هویداست:

"اين جهانی‌ترين کتيبه‌ی ماست:

نشانی ما را از روی چاه‌هايی که به اعماق خاک نقب می‌زدند پاک کنید! "

-         از دیدگاه اکو کریتیسیزم ( انسان و محیط زیست):

بسیاری از شعرهای مجموعه " این ساعت شنی به خواب رفته است " از این دیدگاه قابل بررسی ست . در این شعرها شاعر به جستجوی زمینی دیگر است و با نگاهی که طبیعت و حفظ غنایم آن باور دارد از زمین سخن می گوید.

"شبيه گزنه اي به چسبندگي زمين وابسته ام

خرچنگ ها و اجرام آسماني از كوره ي واحدي سُريده اند

وبر اين محيط گرم طوفاني ام ذرات تجزيه مي شوند"

از منظر چند نظریه پرداز:

-        باختین و چند صدایی:

 

شعر بلند " برای ادامه ی این ماجرای پلیسی قهوه ای دم کرده ام " شعری ست که مصداق بارز کارناوال باختین است . صداهای مختلفی در این شعر شنیده می شود. در شعر های دیگر این شاعر زبان بین محاوره وادبی نوسان دارد . این چند لحنی بودن نشانه ی کامل منطق گفتگوئی در شعر این شاعر است ، در شعر " شهر ممنوعه" می خوانیم :

 

"چی؟

 

نمی شنوم چی می گی؟

 

بلندتر بگو!"

 

این صداها که در خیابان شنیده می شود به وفور در شعر این شاعر دیده می شود. " شعر جنگ؛ یک قرن بعد از جنگ " یکی دیگر از مصداق های این نظریه است ، در این شعر صدای مادر شهید ، شهید ، بازماندگان ، همسر و مردم عادی در هم آمیخته شده است.

 

-        الیوت و شعر غیر شخصی:

 

او شاعری ست که شعر اعترافی نمی نویسد و ازاحساساتی گری می گریزد تا به دریافت واقعی دست یابد . الیوت به استفاده از استعارات پیچیده تاکید بسیار داشت که در شعر او بارز است .

 

 

*****

 

از موارد دیگری که می توان به آن اشاره کرد رنگ بومی مکان زندگی شاعر در آثار اوست ازین جمله می توان به شهر تهران ، اسامی خیابان ها و مکان ها اشاره کرد:

 

"ایزد بانوی بزرگراه نواب من ام ، به قبرستان می روم

در منتهی الیه ی شرقی این شهر... "

 

------

"از پل شهدای ضرابخانه

وَ شهدای پاسداران

وَ شهدای گمنام شهر

وَ شهیدان بیست و هشت تیر

وَ شهیدان هشت تیر

وَ بیست آبان

وَ شهدای نه بهمن

وَ شهیدان هشت اسفند."

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد

بازدیدکنندگان

در حال حاضر 41 میهمان و بدون عضو در حال بازدید از سایت هستند

آگهی متنی

   مسئولیت نوشته ها به عهده ی خود نویسنده است و سایت مرور هیچ مسئولیتی در این مورد ندارد

مهرآوران

 هاست  ، دامنه ، طراحی سایت 

HTTP://MEHRAVARAN.COM

  


 بیست داستان کوتاه از ۱۶ تن از داستان نویسان معاصر

یتhttp://www.epubfa.ir/?p=79

 

 زنان داستان نویس ایران در سایت امازون

با ترجمه امیر مرعشی

https://www.amazon.com/Alive-Kicking-collection-Contemporary-Iranian/dp/1544022727/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1488605449&sr=8-1&keywords=mitra+dava

 

 

مرفی /  بکت / سهیل سمی / ققنوس

 

 

بالزن ها / محمد رضا کاتب / نشر ققنوس .هیلا

 

 

 

با عزیز جان در عزیزیه /  فرخنده اقایی / نشر ققنوس

 

رمان «چرا زن‌ها گریه می‌کنند» نوشته رُنه ژان‌کلو با ترجمه عظیم جابری
نشر افراز . 
 

 

مجموعه چهار جلدی شناختنامه ادبیات ایران

جواد اسحاقیان /  نشر نگاه

 

چرا اخرین درنا باز می گردد

شمس آقاجانی

 

اکواریوم شماره چهار / میترا داور / نشر اموت